لینوکس چیست؟ کاربردها، مزایا و تفاوت آن با سایر سیستم‌عامل‌ها

لینوکس یکی از شناخته‌شده‌ترین نام‌ها در دنیای فناوری است؛ از برنامه‌نویسان و مدیران سرور گرفته تا کاربران عادی که شاید ندانند گوشی اندرویدی‌شان بر پایه لینوکس اجرا می‌شود. اما واقعاً linux چیست؟ چرا این سیستم‌عامل تا این اندازه محبوب شده و چه ویژگی‌هایی دارد که آن را به انتخاب اول بسیاری از شرکت‌های بزرگ فناوری تبدیل کرده است؟

سیستم‌عامل‌ها ستون فقرات دنیای دیجیتال هستند. ویندوز، macOS و لینوکس سه بازیگر اصلی این عرصه‌اند؛ اما لینوکس یک تفاوت بنیادین با دو مورد دیگر دارد: متن‌باز بودن.

همین ویژگی باعث شده لینوکس نه‌تنها یک سیستم‌عامل، بلکه یک اکوسیستم عظیم و پویا باشد که از سرورها و ابررایانه‌ها گرفته تا موبایل‌ها، تلویزیون‌ها و حتی خودروها را تغذیه می‌کند. در این مقاله بررسی می‌کنیم که لینوکس چیست؟ آیا یادگیری و استفاده از آن مفید است یا نه؟

‌سیستم عامل‌ لینوکس linux چیست؟

لینوکس (Linux) یک سیستم‌عامل متن‌باز (Open Source) است که هسته آن نخستین‌بار در سال ۱۹۹۱ توسط لینوس توروالدز توسعه داده شد. برخلاف ویندوز یا macOS که مالکیت آن‌ها در اختیار یک شرکت خاص است، لینوکس تحت مجوز GPL منتشر شده و هر کسی می‌تواند سورس کدهای  آن را مشاهده، ویرایش و توسعه دهد.

از نظر فنی، لینوکس در اصل یک کرنل (Kernel) است؛ یعنی هسته‌ای که وظیفه ارتباط بین سخت‌افزار و نرم‌افزار را بر عهده دارد. آنچه ما به‌عنوان «سیستم‌عامل لینوکس» می‌شناسیم، در واقع ترکیبی از:

• کرنل لینوکس
• ابزارهای سیستمی
• محیط کاربری
• نرم‌افزارهای جانبی

است که معمولاً تحت عنوان «توزیع لینوکس» عرضه می‌شود.

یکی از ویژگی‌های مهم لینوکس، ساختار ماژولار آن است. شما می‌توانید بسته به نیاز خود، آن را سفارشی‌سازی و برای اهداف مختلف بهینه کنید؛ از جمله:

• عملکرد شبکه؛
• عملکرد محاسباتی؛
• استقرار روی پلتفرم های سخت افزاری خاص؛
• استقرار در سیستم هایی با حافظه، قابلیت ذخیره‌‌سازی یا منابع محاسباتی محدود

کاربران می‌­توانند توزیع‌های مختلف لینوکس را برای برنامه­‌های خاص انتخاب کنند یا یک توزیع خاص را برای ترکیب پیکربندی­های کرنل سفارشی تطبیق دهند.

تاریخچه لینوکس

در سال ۱۹۹۱، لینوس توروالدز در حین تحصیل در رشته علوم کامپیوتر در دانشگاه هلسینکی، پروژه‌‌ای را با الهام از ‌سیستم عامل‌ ساده مینیکس آغاز کرد که بعداً به هسته لینوکس تبدیل شد. علت اصلی طراحی این سیستم عامل توسط او، این بود که درخواستش از سوی مدیران مینیکس رد شده بود. 

دلیل اصلی آغاز این پروژه، محدودیت‌ها و عدم پذیرش برخی پیشنهادهای او در پروژه مینیکس بود.

در نتیجه او با هدف ایجاد سیستم عاملی که به همه درخواست‌های کاربران توجه کنند، لینوکس را طراحی کرد.

توروالدز در سال ۱۹۹۶ اعلام کرد که برای لینوکس یک نماد در نظر گرفته است؛ یک پنگوئن. از سال ۲۰۰۰ که OSDL آزمایشگاه توسعه منبع باز open source ایجاد شد، هدف بهینه‌سازی لینوکس با همکاری توروالدز و هزاران برنامه نویس علاقه مند در سراسر جهان دنبال نمود.

لینوکس چگونه کار می‌کند؟

در معماری لینوکس، کرنل در پایین‌ترین لایه قرار دارد و مستقیماً با سخت‌افزار در ارتباط است. بالای آن:

• Shell (خط فرمان)
• محیط‌های گرافیکی مثل GNOME و KDE
• نرم‌افزارهای کاربردی

قرار می‌گیرند. یکی از نقاط قوت لینوکس این است که می‌توان بدون محیط گرافیکی و فقط با خط فرمان هم کاملاً از آن استفاده کرد؛ چیزی که در دنیای سرورها یک مزیت بزرگ محسوب می‌شود.

مهم‌ترین کاربردهای لینوکس چیست

اگر بخواهیم دقیق بررسی کنیم که linux چیست، باید کاربردهای آن را بشناسیم؛ چون لینوکس تقریباً همه‌جا حضور دارد.

۱. لینوکس در سرورها

بیش از ۷۰ درصد سرورهای وب جهان بر پایه لینوکس اجرا می‌شوند.

• پایداری بسیار بالا
• مصرف منابع کم
• امنیت قوی
• امکان مدیریت دقیق

به همین دلیل است که اکثر سرویس‌های میزبانی وب از هاست لینوکس استفاده می‌کنند. اگر قصد راه‌اندازی سایت با وردپرس، لاراول یا PHP را داری، استفاده از هاست لینوکس یکی از منطقی‌ترین انتخاب‌هاست.

۲. لینوکس در برنامه‌نویسی و توسعه نرم‌افزار

لینوکس محیطی ایده‌آل برای توسعه‌دهندگان است. ابزارهای برنامه‌نویسی، کامپایلرها، زبان‌ها و فریم‌ورک‌ها به‌صورت پیش‌فرض یا با چند دستور ساده در دسترس هستند.

برنامه‌نویسان وب، بک‌اند، DevOps  و حتی هوش مصنوعی، لینوکس را انتخاب اول خود می‌دانند.

۳. لینوکس در موبایل (اندروید)

شاید جالب باشد بدانید اندروید بر پایه کرنل لینوکس ساخته شده است. یعنی میلیاردها گوشی هوشمند در دنیا به‌نوعی از لینوکس استفاده می‌کنند، حتی اگر کاربر نهایی متوجه آن نباشد.

۴. لینوکس در رایانش ابری و  DevOps

بخش قابل‌توجهی از زیرساخت پلتفرم‌های ابری مانند AWS، Google Cloud و Azure بر پایه لینوکس بنا شده است.

ابزارهایی مثل  Docker، Kubernetes  و Terraform بدون لینوکس تقریباً معنا ندارند.

۵. لینوکس در سیستم‌های توکار  (Embedded)

روترها، تلویزیون‌های هوشمند، دستگاه‌های پزشکی، خودروهای هوشمند و حتی لوازم خانگی مدرن، اغلب از نسخه‌های خاص لینوکس استفاده می‌کنند.

۶.گیمینگ و بازی

در سال‌های اخیر، وضعیت بازی در لینوکس به شکل قابل‌توجهی بهبود یافته است. با توسعه ابزارهایی مانند Steam و Proton، بسیاری از بازی‌های محبوب اکنون روی لینوکس نیز اجرا می‌شوند. هرچند هنوز فاصله‌ای با ویندوز در حوزه گیمینگ وجود دارد، اما روند پیشرفت آن قابل توجه است.

علاوه بر مزیت اپن سورس بودن و تنظیمات پذیری بسیار بالا، با توجه به اینکه به سخت‌افزار قوی نیاز ندارد، در نتیجه صرفه‌جویی در منابع به بهترین شکل اعمال می‌شود.

۷. سیستم های امنیتی

لینوکس به دلیل ساختار مجوزدهی دقیق و مدل امنیتی قدرتمند، در برابر بسیاری از بدافزارها مقاوم‌تر از سیستم‌عامل‌های رایج است؛ با این حال، هیچ سیستم‌عاملی کاملاً مصون از تهدیدات امنیتی نیست.

در لینوکس هر کاربر باید شناسه کاربری و رمز عبور خودش را داشته باشد و برای دسترسی به مجوز نیاز دارد. علاوه بر این جالب است بدانید توزیع‌های خاصی از لینوکس کاربران را به صورت کامل از هک شدن حفظ می‌کنند.

لینوکس چه تفاوتی با سایر ‌سیستم عامل‌‌ها دارد؟

از بسیاری جهات، لینوکس شبیه سایر ‌سیستم عامل‌‌هایی است که ممکن است قبلاً استفاده کرده باشید، مانند ( Windows، macOS،  سابق OS X) یا iOS. لینوکس دارای یک رابط گرافیکی و انواع نرم افزارهایی که شما به آن‌ها عادت دارید مانند واژه پرداز، ویرایشگر عکس، ویرایشگر ویدئو و غیره است.

در بسیاری از موارد، خالق یک نرم افزار ممکن است نسخه لینوکس همان برنامه‌‌ای که در سیستم‌های دیگر استفاده می‌کنید را نیز ساخته باشد. به طور خلاصه: اگر می­‌توانید از کامپیوتر یا سایر دستگاه‌­های الکترونیکی استفاده کنید، می­‌توانید از لینوکس استفاده کنید.

اما لینوکس نیز از بسیاری جهات با سایر ‌سیستم عامل‌‌ها متفاوت است. اول و شاید مهمتر از همه، لینوکس یک نرم افزار متن باز است. سورس کدی که برای ایجاد لینوکس استفاده می‌شود رایگان است و برای مشاهده یا ویرایش توسط کاربرانی که مهارت‌های مناسب دارند، در دسترس عموم است.

اگرچه قطعات اصلی ‌سیستم عامل‌ لینوکس معمولاً رایج هستند، اما توزیع‌های زیادی از لینوکس وجود دارد که شامل انتخاب‌های نرم‌افزاری مختلفی می‌شود. این  یعنی که شما به عنوان کاربر می‌توانید با اعمال تنظیمات و تغییرات دلخواه خود، یک توزیع اختصاصی از لینوکس را برای خود داشته باشید.

‌سیستم عامل‌ لینوکس چگونه استفاده می­ شود؟

با وجود رایگان بودن و در دسترس بودن، لینوکس قابلیت درآمدزایی نیز دارد. شرکت‌های زیادی وجود دارند که منابع قابل توجهی را برای پیشرفت و توسعه لینوکس سرمایه­‌گذاری می­‌کنند تا آن را برای حوزه‌های مختلف و کاربردی بهینه کنند. برخی از نمونه‌ این کمپانی‌ها Dell، IBM و Hewlett-Packard هستند.

هر نسخه از ‌سیستم عامل‌ لینوکس منابع سخت افزاری خاصی را مدیریت می‌­کند. علاوه بر این رابط کاربری خاصی را نیز ارائه می‌دهد. همین ویژگی در لینوکس باعث شده است همه کاربران لینوکس را سیستم عامل جامعی بدانند که برای تمامی امور در دسترس است و در حوزه‌های متنوع کاربرد دارد.

به عنوان مثال، لینوکس به عنوان یک ‌سیستم عامل‌ محبوب برای سرورهای وب مانند آپاچی، و همچنین برای عملیات شبکه، کارهای محاسباتی که نیاز به خوشه‌های محاسباتی بزرگ، اجرای پایگاه‌های اطلاعاتی و اجرای دستگاه‌های تلفن همراه با نسخه‌های سیستم عامل مانند Android است.

انواع ‌سیستم عامل‌ لینوکس کدام است؟

کاربردهای متنوع  سیستم عامل‌ لینوکس از یک طرف و متن باز بودن آن از طرف دیگر، این امکان را برای کاربران فراهم کرده است که با تنظیمات مختلف بتوانند از لینوکس در امور متفاوتی استفاده کنند. برای مثال:

• ‌سیستم عامل‌ سرور هدلس: برای سیستم‌هایی مناسب است که به رابط کاربری گرافیکی (GUI) یا ترمینال و صفحه کلید اتصال مستقیم نیاز ندارند. سیستم‌های هدلس اغلب برای سرورهای شبکه مدیریت از راه دور و سایر دستگاه‌ها استفاده می­شوند.
• ‌سیستم عامل‌ سرور: برای وب سرورها، سرورهای پایگاه داده (دیتابیس)، فایل سرور، ایمیل سرور و هر نوع سرور مشترک دیگر کاربرد دارد. با توجه به اینکه لینوکس برای پشتیبانی از برنامه‌های کاربردی با حجم بالا و چند رشته‌‌ای طراحی شده است، برای همه انواع برنامه­‌های سرور مناسب و قابل استفاده است.
• ‌سیستم عامل‌ دسکتاپ: که برای محاسبه بهره وری شخصی مناسب است. لینوکس یک محیط دسکتاپ منبع باز و آزادانه در دسترس برای کاربرانی است که آن را به ‌سیستم عامل‌­های تجاری ترجیح ‌می‌دهند.

• ‌سیستم عامل‌ دستگاه: لینوکس به عنوان یک ‌سیستم عامل‌ تعبیه شده برای برنامه‌های مختلف، از جمله لوازم خانگی، سیستم‌های سرگر‌می‌، خودرو و لوازم سیستم فایل شبکه استفاده می ­شود.
• ‌سیستم عامل‌ شبکه: برای روترها، سوئیچ‌ها، سرورهای سیستم نام دامنه، دستگاه‌های شبکه خانگی و موارد دیگر. به عنوان مثال، سیسکو نسخه‌‌ای از ‌سیستم عامل‌ اینترنت ورک سیسکو (IOS) را ارائه ‌می‌دهد که از هسته لینوکس استفاده می­کند.
• ‌سیستم عامل‌ توسعه نرم افزار: برای توسعه نرم افزار سازمانی کاربردهای زیادی دارد. با اینکه بسیاری از ابزارهای توسعه به ویندوز یا سایر ‌سیستم عامل‌‌ها منتقل شده‌اند، لینوکس هم از برخی از پرکاربردترین ابزارهای توسعه نرم افزار منبع باز را پشتیبانی می‌کنید به عنوان مثال، git برای کنترل منبع توزیع شده که در انواع توزیع‌های لینوکس در دسترس است.

مزایا و معایب استفاده از linux چیست؟

در ادامه لیست کاملی از مزایای استفاده از  سیستم عامل لینوکس را برای شما آورده‌ایم. اگر شما در هنگام انتخاب هاست، هاست لینوکسی را بر هاست ویندوزی ترجیح می‌دهید، مزایای هاست لینوکس نیز می‌تواند در همین موارد خلاصه شود:

نرم افزار متن باز: این ویژگی باعث می‌شود توزیع‌های لینوکس به متنوع‌ترین شکل ممکن در اختیار کاربران  قرار گیرد. به عبارتی همه کاربران می‌توانند با توجه به نیاز خود،  از نرم‌افزارهای اختصاصی در هر توزیع بهره‌مند شوند.

هزینه‌های صدور مجوز: در مقایسه با Microsoft Windows یا Apple macOS، لینوکس هیچ هزینه مجوز صریحی ندارد

قابلیت اطمینان: در سیستم عامل لینوکس همه چیز با امنیت بالایی برای کاربران ارائه می‌شود. علاوه بر این نرم‌افزارهایی که در لینوکس وجود دارند معمولاً در مقابل حملات مقابله بالایی دارند.

سازگاری: شما  می‌توانید به راحتی به تمامی نرم‌افزارهای اپن سورسی که دوست دارید دسترسی داشته باشید آن هم با حفظ عملکرد اصلی در سیستم عامل. حتی زمانی که نرم‌افزار به روز شود،  شما نیازی ندارید عملکرد خود را با نسخه جدید تغییر دهید.

و اما برخی از معایب لینوکس عبارتند از: 

با توجه به اینکه هیچ نمونه کاملا قابل قبول و استانداردی از توزیع‌های لینوکس وجود ندارد ممکن است طیف گسترده‌ای از گزینه‌ها پشتیبانی را کمی پیچیده کند. از طرفی هزینه‌های پشتیبانی در برخی از توزیع‌های لینوکس بسیار بالاست.

جالب است بدانید یک ویژگی لینوکس می‌تواند هم مزیت باشد و هم ضرر. چگونه؟ برای مثال، داشتن گزینه‌های زیادی برای سفارشی‌سازی سیستم عامل لینوکس برای تولیدکنندگانی که به دنبال سیستم عامل تعبیه‌شده هستند سفید به نظر می‌رسد، اما برای شرکت‌هایی که می‌خواهند یک سیستم عامل دسکتاپ که بتواند توسط طیف وسیعی از کاربران نهایی استفاده شود، نقطه ضعف بزرگی خواهد بود.

مهم ترین توزیع های لینوکس

همانطور که متوجه شدید شمار توزیع‌های لینوکس که به صورت رایگان در اختیار کاربران قرار می‌گیرد،  در سراسر اینترنت بسیار زیاد است. در  واقع همه افراد می‌توانند توزیع مورد نظر خود را با توجه به نیاز خود پیدا کنند و آن را نصب کنند. شناخته شده‌ترین توزیع‌های لینوکس شامل سه مورد زیر است:

• اوبنتو (Ubuntu): این نسخه بر پایه دبیان نوشته شده است و هر شش ماه یک بار به روز رسانی می‌شود.
• سنت او اس (CentOS): این نسخه با پنل‌های مدیریتی متعدد و آپدیت‌های منظم توانسته است کاربران زیادی را به خود جذب کند.  این نسخه برای اولین بار در سال ۱۹۹۱  منتشر شده است. CentOS یکی از توزیع‌های محبوب مبتنی بر Red Hat Enterprise Linux بود که بیشتر در سرورها استفاده می‌شد. نسخه کلاسیک آن متوقف شده و اکنون CentOS Stream جایگزین آن شده است.
• دبیان (Denian): این نسخه را معمولاً به افراد با تجربه در  حوزه لینوکس پیشنهاد می‌کنند.  به روزرسانی‌های این نسخه از لینوکس بسیار کند است و هر یک الی ۳ سال یک بار انجام می‎شود.

طریقه نصب لینوکس

عموما زمانی که به نصب یک سیستم عامل فکر می‌کنیم ممکن است آن را کار دشواری تصور کنیم.   در حقیقت نصب لینوکس از آنچه فکر می‌کنید آسان‌تر است. طریقه نصب لینوکس در توزیع‌های متفاوت،  ممکن است با یکدیگر فرق کند.  ما در ادامه نحوه نصب لینوکس اوبونتو را توضیح داده‌ایم. 

آماده سازی لازم را انجام دهید

در این مرحله مطمئن شوید که تمامی الزامات قبل از نصب را انجام داده‌اید.  در این مرحله احتمالاً از شما پرسیده می‌شود که می‌خواهید از نرم‌افزارهای جانبی نیز استفاده کنید یا خیر/

به اینترنت متصل شوید

در صورتی که می‌خواهید به روز رسانی انجام دهید و یا نرم‌افزاری را دانلود کنید حتماً باید  به اینترنت متصل باشید.

نحوه نصب و استفاده از هارد دیسک را انتخاب کنید

در این مرحله طریقه نصب سیستم عامل را انتخاب می‌کنید. آیا می‌خواهید از لینوکس به تنهایی استفاده کنید یا در کنار سیستم عامل دیگری؟  آیا می‌خواهید نسخه جدیدی از لینوکس نصب کنید؟

پیشنهاد میشود ابتدا سیستم عامل لینوکس در در یک محیط مجازی به کمک نرم افزارهایی مانند virtualbox یا vmware نصب کنید بعد از مدتی آشنایی آنرا به صورت مستقیم روی سیستم خودتان نصب و راه اندازی کنید.

صفحه کلید را طرح بندی کنید و تنظیمات مربوط به کاربر را به پایان برسانید

برای سیستم عامل خود یک   صفحه کلید طراحی کنید و علاوه بر این نام کاربری و رمز عبور دلخواه خود را نیز اضافه کنید.

چه کسانی بیشتر از لینوکس استفاده می‌کنند؟

امروزه میلیون‌ها کاربر در سراسر جهان از سیستم عامل لینوکس برای کسب و کارهای خود بهره می‌گیرند. شمار کاربرانی که سیستم عامل لینوکس را بر روی کامپیوتر شخصی خود نصب کرده‌اند روز به روز در حال افزایش است.  علاوه بر این کسب و کارها نیز برای پیشبرد اهداف خود به لینوکس متکی هستند. در واقع لینوکس انتخاب مناسبی است برای:

• مدیران سرور
• توسعه‌دهندگان
• استارتاپ‌ها
• شرکت‌های هاستینگ
• علاقه‌مندان به تکنولوژی

اما اگر فقط استفاده روزمره و ساده دارید، شاید ویندوز یا macOS گزینه راحت‌تری باشند.

سخن پایانی

پس از مطالعه این مطلب دریافتید که linux چیست و چه ویژگی‌هایی دارد. این نرم افزار به خاطر محبوبیت و مفید بودن تاریخ ساز بوده استو شما اینطور فکر نمی‌کنید؟

لینوکس به دلیل انعطاف‌پذیری، امنیت و متن‌باز بودن، نقش مهمی در شکل‌گیری زیرساخت‌های مدرن فناوری ایفا کرده است. اگر به دنبال سیستمی پایدار، قابل سفارشی‌سازی و قدرتمند هستید، لینوکس می‌تواند یکی از بهترین انتخاب‌ها باشد.

یکی از چالش‌های اصلی لینوکس این است که افراد بیشتری از آن استفاده کنند. این بدان معنا نیست که در حال حاضر فقط تعداد کمی ‌از افراد از این ‌سیستم عامل‌ استفاده می‌کنند، بلکه به این معناست که از آنجایی که لینوکس بسیار قدرتمند است، افراد بیشتری باید از آن استفاده کنند و از تمام مزایایی که در این نرم افزار رایگان فوق العاده یافت می‌شود بهره مند شوند. اگر در دوراهی انتخاب سیستم عامل مناسب خود هستید، پیشنهاد می‌کنیم مطلب تفاوت هاست لینوکس و هاست وردپرس را مطالعه کنید و نظرات خود را  در این باره با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول